Marta Tomczok
Biographic Data
| ID | 6405650 |
|---|---|
| NAME | Marta Tomczok |
| GIVEN NAMES | Marta |
| FAMILY NAME | Tomczok |
| SIGNATURE | TOMCZOK M |
| AFFILIATIONS | University of Economics in Katowice |
| ORCID | 0000-0001-9512-007X |
| VERIFIED | Yes |
| TOTAL WORKS | 35 |
| TOTAL CITATIONS | 0 |
| WORKS AS AUTHOR | 35 |
| WORKS AS EDITOR | 0 |
| FIRST PUBLICATION YEAR | 2017 |
| LATEST PUBLICATION YEAR | 2026 |
| H-INDEX | 0 |
Warpie w wysokich trawach. Pamięć Zagłady wobec geomaterialności krajobrazu i literatury
Od 2002, nr 1/2 wyd.: Stowarzyszenie "Pro Cultura Litteraria"
Literatura wielkiego wysiedlania. Wokół konfliktów o ziemię pod budowę Huty Lenina i Kopalni Konin
The article compares two centers of post-war industry in Poland, Konin and Nowa Huta, by analyzing the process of displacement of landowners designated for the combine, power plant and open-pit mines. The author shows the environmental and psychological aspects of the processes, especially their conflictual course and the role of literature in analyzing the displacement of communities. By referencing the works of Rob Nixon, J.R. McNeill, Peter En…
Wysiedleni. Procesy reparacyjne wśród dawnych mieszkańców wsi wywłaszczonych przez kopalnię węgla brunatnego w Bełchatowie
W artykule przedstawiono historię przesiedleń wsi pod Bełchatowem, spowodowanych budową Bełchatowskiego Okręgu Przemysłowego. Wykorzystując różne źródła (w tym relacje i wspomnienia mieszkańców, artykuły prasowe, powieści), autorka wyjaśnia potrzebę rozszerzenia pojęcia szkód górniczych i wskazuje, że jego obecne znaczenie mechaniczne nie obejmuje psychologicznych i moralnych szkód, jakich mieszkańcy doznają w wyniku przesiedleń. Wykorzystując ko…
Węgiel w awangardzie (Tadeusz Peiper – Julian Przyboś – Jan Brzękowski – Bolesław Lubosz)
The article summarizes the avant-garde poetry of Tadeusz Peiper, Julian Przyboś, Jan Brzękowski, and their successor, Bolesław Lubosz, devoted to hard coal. Observing the partial break of this poetry with the romantic vision of the underground, which did not specify coal as a separate matter, the author reflects on how to shape the language of the new, coal-based materiality. The article proposes to see it in four close-ups: coal utopias, coal sp…
Prenatal Defenses. On the Hapticity of Krystiana Robb-Narbutt’s Objects, Poems, and Prose
21 cm
Na hałdach rosną ludzie”
Artykuł zarysowuje problematykę historii środowiskowej hałd Górnośląskiego Zagłębia Węglowego na podstawie źródeł literackich takich autorów, jak Gustaw Morcinek, Wilhelm Szewczyk i Leon Wantuła, którzy ze względu na doświadczenia biograficzne mieli pełny wgląd w zmiany środowisk pogórniczych. Głównym dyskutowanym problemem są literackie możliwości historii środowiskowej, a także zagadnienia postzależności środowisk przemysłowych i poprzemysłowyc…
Tune in to the terrain
Artykuł jest wstępnym rozpoznaniem założeń humanistyki terenowej, opartym na analizie dwu autoetnografii Olgi Tokarczuk: Ognozji (z tomu esejów Czuły narrator) i Kairosa (z powieści Bieguni). Rozpoznawanie humanistycznej potrzeby „bycia w terenie” jako komplementarnych procesów poznawczych, kairotycznego i ognostycznego, autorka próbuje przeciwstawić innym zastosowaniom tych pojęć – do opisu katastrofy klimatycznej. Dotyczące wypraw na krańce świ…
Węglopolis – metropolitalne związki miast i „pod-powierzchni”
Coalpolis – Metropolitan Relation of Cities and “Under-Grounds” The article proposes the use of a new concept of coal city, which allows describing regions of hard coal mining and post-mining regions by taking into account both their geology as well as their mining and economic culture. Węglopolis (Coal City) is a perspective on literature and art, particularly useful in attempts to assess the past of coal regions and design their future. The aut…
Po przemyśle. Humanistyka wobec bioruin i biogruzów
After Industry. Humanities towards Bioruins and Biorubbles The article is a proposal to apply the concepts of biorubbles and bioruins in relation to post-industrial sites. On the basis of field observations and critical analysis of concepts such as post-industrial places, technofact, ruin or indunatura, the author tries to propose an approach closer to the non-anthropocentric understanding of landscape, in which the emphasis is primarily on the v…
Central European traumas – the space that doesn’t want to go away
Space That Refuses to FadeIn 2010, Timothy Snyder applied the category of bloodlands to describe Central Europe.He precisely delineated the area that he considered affected by the titular category of "bleeding"-this was an area that corresponded with the pre-partition borders of the First Polish Republic, and one that, in the twentieth century, was marked by a series of traumatic events: starting with pogroms, through various forms of organized g…
Sedymentacja nieupamiętnionych wyobrażeń Zagłady
Artykuł stanowi próbę przeorientowania badań literaturoznawczych skupionych na Zagładzie w kierunku humanistyki terenowej. Wychodząc od analizy poetyki miejsca zaproponowanej przez Dorotę Julię Nowak, autorka szuka w polskich badaniach prac przekraczających analizy filologiczne w kierunku analiz kulturoznawczych, zwłaszcza antropologicznych. Prace m.in. Romy Sendyki czy Aleksandry Ubertowskiej, korzystające z zaplecza posthumanistycznego, geograf…
Auschwitz jako marka
21 cm
Prenatalne ochrony. Wokół haptyczności obiektów, wierszy i prozy Krystiany Robb-Narbutt
Celem artykułu jest przeanalizowanie idei osłaniania i ukrywania bolesnych, osobistych doświadczeń, w tym doświadczeń związanych z utratą najbliższych w Zagładzie, w sztuce i wierszach Krystiany Robb-Narbutt (1945-2006). Przypomina ona dorastanie zarodka, a później płodu w osłonięciu i pod ochroną macicy; istota niemogąca żyć samodzielnie, poza macicą, znajduje w niej schronienie, które z czasem staje się coraz bardziej widoczne aż do osiągnięcia…
Karbokrytyka
Carbocritics: Introduction to Cultural Comparative Analysis of Coal The article introduces the concept of carbocritics – a reflection on the environmental, ecological and humanistic aspects of modern thinking about hard coal, the prospects for its use and the dangers of burning it and processing it in relation to human health and nature. Reaching for the resources of carbon humanities, I try to show that comparative cultural studies are a natural…
Postkolonializm w konflikcie
W artykule analizuję koncepcję postkolonializmu w konflikcie, zaproponowaną w pracy Polska literatura postkolonialna. Od sarmatyzmu do migracji poakcesyjnej (2020) Dirka Uffelmanna. Nawiązując do najważniejszych prac badaczy polskich (Hanny Gosk, Doroty Kołodziejczyk, Magorzaty Zduniak-Wiktorowicz, Ryszarda Nycza), staram się pokazać założenia myśli niemieckiego slawisty, a także zrozumieć pozycję, jaką chce zająć tą pracą wśród innych badaczy po…
Humanistyka węglowa w kręgu energii kontrindustrialnych
Artykuł prezentuje projekt humanistyki węglowej – wielodziedzinowego obszaru wiedzy na temat węgla, uwzględniającego zdobycze geologii czy górnictwa, przedstawiane z perspektywy refleksji na temat relacji ludzko-nie-ludzkich, ulokowanych w studiach nad energią i posthumanistyce. Na tym tle autorka analizuje najpierw najczęstsze reprezentacje węgla w sztuce i literaturze, związane z przemysłem, by pokazać, że w połowie XX wieku próbowano odejść od…
Wielu chłopców stąd uciekało”. Migracje nietypowe w artystyczno-literackich ujęciach Szopienic Kazimierza Kutza, Henryka Bereski i Hilarego Krzysztofiaka
Artykuł jest próbą prześledzenia migranckich losów urodzonych w Szopienicach (dzielnicy Katowic) artystów: Kazimierza Kutza, Henryka Bereski i Hilarego Krzysztofiaka na podstawie ich twórczości. Sięgając po pojęcie migracji nietypowych, autorka analizuje przyczyny powojennych wyjazdów mieszkańców katowickiej dzielnicy (rodzinne, tożsamościowe, edukacyjne, zdrowotne) na szerokim tle migracji Ślązaków po 1945 roku, zwłaszcza do Niemiec. Migracje ar…
Antropocenna Rawa
21 cm
Dyskursy ołowicy i krzemicy (na podstawie literatury fikcyjnej i dokumentów literackich o przemyśle metalurgicznym)
Analizując dyskurs na temat krzemicy i ołowicy w powieściach Hutnik Artura Gruszeckiego i Moja Ołowianko, klęknij na kolanko Marty Fox oraz w reportażach Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia Michała Jędryki i Potosí. Góra, która zjada ludzi Andera Izagirrego, próbuję dowieść istnienia dwu głównych dyskursów choroby przemysłowej w kulturze polskiej XIX, XX i XXI wieku (reportaż Potosí pełni tu rolę suplementu). Jeden z dyskursów jest oparty na rom…
Jak opowiadać dziecku o Zagładzie? Opis przypadku (na podstawie twórczości Irit Amiel)
W artykule wstępnie analizuję zagadnienie przekazywania małym dzieciom, wychowanym w rodzinach nieżydowskich, wiedzy o Zagładzie. Sięgam w tym celu po przykład siedmioletniej córki, która pod wpływem mojej pracy nad monografią twórczości ocalałej Irit Amiel zainteresowała się Holokaustem, jego historią, oddziaływaniem na biografie pojedynczych ludzi oraz literaturę. Dzięki zebranemu wywiadowi staram się zrozumieć, które z obiektów łączących się z…
Heroicznie dumna osobność. Z Piotrem Matywieckim o poezji Jana Śpiewaka rozmawiają Anita Jarzyna i Marta Tomczok
Narracje o Zagładzie 2021, nr 1(7): Rozmowa numeru
Od inter- do trans
W artykule przebadano operacyjność pojęcia przekładu intersemiotycznego w poezji pozagładowej Erny Rosenstein. Wzięto pod uwagę zarówno semiotyczny rodowód pojęcia, jak i jego podatność na uzupełnienia, modyfikacje i redefinicje. Ostatecznie w oparciu o teorię macierzy Brachy L. Ettinger zaproponowano zastąpienie przekładu intersemiotycznego kategorią transkryptum. Okazało się ono konceptem jak gdyby zaprojektowanym „oddolnie” przez sztukę i poez…
Literacka historia ołowiu. Rekonesans
This article offers an overview and preliminary arrangements of literary texts, chosen paintings and films (most of them from the past three centuries) which feature the motif of lead. The presence of lead as a symbol has been detected in poetry which treated the problem of war and peace; occasionally this use of lead has occurred in relation to printing, typesetting, and – less frequently – children’s toys. Much more often the motif of lead has …
Ontologia nienowoczesności w poezji Piotra Szewca
Nawiązując do teorii Hansa Ulricha Gumbrechta, Brunona Latoura i Nurit Bird-David, autorka próbuje dowieść, że poezji Piotra Szewca towarzyszy koncepcja kwestionująca logikę współczesnego świata oparta na postępie technicznym i wyizolowanym, egocentrycznym podmiocie. Wspomniana koncepcja to ontologia nienowoczesności. Bezpośrednią inspiracją dla niej pozostaje pojęcie nienowoczesności (anowoczesności) Latoura uzupełnione o refleksję nad nowym ani…
[…] Sprowadzić na świat nowe dzieci, za tamte, spalone”. Z Irit Amiel o życiu i pisaniu rozmawia Marta Tomczok
Rozmowa Irit Amiel z MartąTomczok o życiu i pisaniu
No prominent works on this page.
Postmodernistyczne wymazywanie Zagłady (Raymond Federman, Georges Perec, Anatol Ulman)
The article presents three strategies elaborated in the seventies of the last century by the postmodern prose, in order to tell us about the genocide. To name these strategies, the authoress makes use of the terms of blurring, patch, and “sous rapture”, which serve discussing Double or Nothing by Raymond Federman, W, or the Memory of the Childhood by Georges Perec, and Cigi de Montbazon by Anatol Ulman. The essential part in the discussion on the…
Trzecie ciało
21 cm
Punktowo o Zagładzie
21 cm
Klimat Zagłady (w perspektywie powieści Pawła Huellego, Tadeusza Konwickiego, Andrzeja Kuśniewicza i Piotra Szewca)
Powszechnym" 3 . Rok 1987 przynis "prawdziw lawin publikacji" 4 i, jak napisa Krupa, okaza si czasem penym nie tylko wanych i do dzisiaj dyskutowanych ksiek; okaza si czasem lawiny wypowiedzi o Zagadzie, w ktrym badacz intuicyjnie zobaczy histori i geologi jako cao, co w wietle moich rozwaa -ukierunkowanych na zwizek Zagady ze rodowiskiem naturalnym -wydaje si spotkaniem o wanych konsekwencjach spoecznych
Mydło - mięso - opał. Granice fantazji polskich świadków Zagłady
Autorka proponuje krytyczną lekturę opowiadania Pożegnanie z Marią Tadeusza Borowskiego. Zestawiając je z pracami Jana Tomasza Grossa i Raula Hilberga, odsłania ideologiczny potencjał tekstu i jego ideologemy, ujawniające przede wszystkim lęki i pragnienia Polaków w odniesieniu do Zagłady i mieszkańców likwidowanego getta w Warszawie. Rozważa także możliwość oddziaływania tych ideologemów na współczesną polską literaturę (M. Wroński A na imię jej…
Realizm postmodernistyczny, abiektalność, wartościowanie. Korzyści z krytycznej refleksji nad postmodernizmem i Zagładą
21 cm
Ciekawość tych stanów”, czyli literaturoznawstwo w afekcie
Nauk o Literaturze Polskiej U. Opublikowaa m
Ontologia nienowoczesności w poezji Piotra Szewca
Nawiązując do teorii Hansa Ulricha Gumbrechta, Brunona Latoura i Nurit Bird-David, autorka próbuje dowieść, że poezji Piotra Szewca towarzyszy koncepcja kwestionująca logikę współczesnego świata oparta na postępie technicznym i wyizolowanym, egocentrycznym podmiocie. Wspomniana koncepcja to ontologia nienowoczesności. Bezpośrednią inspiracją dla niej pozostaje pojęcie nienowoczesności (anowoczesności) Latoura uzupełnione o refleksję nad nowym ani…
[…] Sprowadzić na świat nowe dzieci, za tamte, spalone”. Z Irit Amiel o życiu i pisaniu rozmawia Marta Tomczok
Rozmowa Irit Amiel z MartąTomczok o życiu i pisaniu
Narzędzia powrotu. Ludowe, wiejskie i chłopskie w poezji Piotra Szewca
Rozważaniom towarzyszy założenie, że poezję Szewca należy przede wszystkim widzieć w układzie poglądów badaczy starszej generacji, a nie w kontekście najnowszych dyskusji o miejscu polskiej wsi w kulturze. Wpływ na to miały – w zakresie, który będzie mnie tu przede wszystkim interesował, refleksji na temat wsi – wspomnienia poety z okresu dzieciństwa i wczesnej młodości, przypadającego na lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte. Prawdopodobnie więk…
Historia środowiskowa Holokaustu. (O książce Jacka Małczyńskiego "Krajobrazy Zagłady. Perspektywa historii środowiskowej")
21 cm
W kleszczach lęku, w sidłach miłości. Emocje w studiach nad II wojną światową i popkulturą
Celem artykułu jest wstępne rozpoznanie możliwości teoretycznych i interpretacyjnych pojęcia emocji w odniesieniu do gatunkowej literatury popularnej o II wojnie światowej. Sięgając do koncepcji wspólnot emocjonalnych Barbary H. Rosenwein, autorka zarysowuje możliwości rozumienia eksplozji lęku i miłości we współczesnych romansach wojennych i powieściach grozy (Łuksza Henela, Joanny Jax, Mirosławy Karety, Stanisława Reńcy). Następnie porównuje je…
Jak opowiadać dziecku o Zagładzie? Opis przypadku (na podstawie twórczości Irit Amiel)
W artykule wstępnie analizuję zagadnienie przekazywania małym dzieciom, wychowanym w rodzinach nieżydowskich, wiedzy o Zagładzie. Sięgam w tym celu po przykład siedmioletniej córki, która pod wpływem mojej pracy nad monografią twórczości ocalałej Irit Amiel zainteresowała się Holokaustem, jego historią, oddziaływaniem na biografie pojedynczych ludzi oraz literaturę. Dzięki zebranemu wywiadowi staram się zrozumieć, które z obiektów łączących się z…
Heroicznie dumna osobność. Z Piotrem Matywieckim o poezji Jana Śpiewaka rozmawiają Anita Jarzyna i Marta Tomczok
Narracje o Zagładzie 2021, nr 1(7): Rozmowa numeru
Od inter- do trans
W artykule przebadano operacyjność pojęcia przekładu intersemiotycznego w poezji pozagładowej Erny Rosenstein. Wzięto pod uwagę zarówno semiotyczny rodowód pojęcia, jak i jego podatność na uzupełnienia, modyfikacje i redefinicje. Ostatecznie w oparciu o teorię macierzy Brachy L. Ettinger zaproponowano zastąpienie przekładu intersemiotycznego kategorią transkryptum. Okazało się ono konceptem jak gdyby zaprojektowanym „oddolnie” przez sztukę i poez…
Literacka historia ołowiu. Rekonesans
This article offers an overview and preliminary arrangements of literary texts, chosen paintings and films (most of them from the past three centuries) which feature the motif of lead. The presence of lead as a symbol has been detected in poetry which treated the problem of war and peace; occasionally this use of lead has occurred in relation to printing, typesetting, and – less frequently – children’s toys. Much more often the motif of lead has …
Karbokrytyka
Carbocritics: Introduction to Cultural Comparative Analysis of Coal The article introduces the concept of carbocritics – a reflection on the environmental, ecological and humanistic aspects of modern thinking about hard coal, the prospects for its use and the dangers of burning it and processing it in relation to human health and nature. Reaching for the resources of carbon humanities, I try to show that comparative cultural studies are a natural…
Postkolonializm w konflikcie
W artykule analizuję koncepcję postkolonializmu w konflikcie, zaproponowaną w pracy Polska literatura postkolonialna. Od sarmatyzmu do migracji poakcesyjnej (2020) Dirka Uffelmanna. Nawiązując do najważniejszych prac badaczy polskich (Hanny Gosk, Doroty Kołodziejczyk, Magorzaty Zduniak-Wiktorowicz, Ryszarda Nycza), staram się pokazać założenia myśli niemieckiego slawisty, a także zrozumieć pozycję, jaką chce zająć tą pracą wśród innych badaczy po…
Humanistyka węglowa w kręgu energii kontrindustrialnych
Artykuł prezentuje projekt humanistyki węglowej – wielodziedzinowego obszaru wiedzy na temat węgla, uwzględniającego zdobycze geologii czy górnictwa, przedstawiane z perspektywy refleksji na temat relacji ludzko-nie-ludzkich, ulokowanych w studiach nad energią i posthumanistyce. Na tym tle autorka analizuje najpierw najczęstsze reprezentacje węgla w sztuce i literaturze, związane z przemysłem, by pokazać, że w połowie XX wieku próbowano odejść od…
Wielu chłopców stąd uciekało”. Migracje nietypowe w artystyczno-literackich ujęciach Szopienic Kazimierza Kutza, Henryka Bereski i Hilarego Krzysztofiaka
Artykuł jest próbą prześledzenia migranckich losów urodzonych w Szopienicach (dzielnicy Katowic) artystów: Kazimierza Kutza, Henryka Bereski i Hilarego Krzysztofiaka na podstawie ich twórczości. Sięgając po pojęcie migracji nietypowych, autorka analizuje przyczyny powojennych wyjazdów mieszkańców katowickiej dzielnicy (rodzinne, tożsamościowe, edukacyjne, zdrowotne) na szerokim tle migracji Ślązaków po 1945 roku, zwłaszcza do Niemiec. Migracje ar…
Antropocenna Rawa
21 cm
Dyskursy ołowicy i krzemicy (na podstawie literatury fikcyjnej i dokumentów literackich o przemyśle metalurgicznym)
Analizując dyskurs na temat krzemicy i ołowicy w powieściach Hutnik Artura Gruszeckiego i Moja Ołowianko, klęknij na kolanko Marty Fox oraz w reportażach Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia Michała Jędryki i Potosí. Góra, która zjada ludzi Andera Izagirrego, próbuję dowieść istnienia dwu głównych dyskursów choroby przemysłowej w kulturze polskiej XIX, XX i XXI wieku (reportaż Potosí pełni tu rolę suplementu). Jeden z dyskursów jest oparty na rom…
Tune in to the terrain
Artykuł jest wstępnym rozpoznaniem założeń humanistyki terenowej, opartym na analizie dwu autoetnografii Olgi Tokarczuk: Ognozji (z tomu esejów Czuły narrator) i Kairosa (z powieści Bieguni). Rozpoznawanie humanistycznej potrzeby „bycia w terenie” jako komplementarnych procesów poznawczych, kairotycznego i ognostycznego, autorka próbuje przeciwstawić innym zastosowaniom tych pojęć – do opisu katastrofy klimatycznej. Dotyczące wypraw na krańce świ…
Węglopolis – metropolitalne związki miast i „pod-powierzchni”
Coalpolis – Metropolitan Relation of Cities and “Under-Grounds” The article proposes the use of a new concept of coal city, which allows describing regions of hard coal mining and post-mining regions by taking into account both their geology as well as their mining and economic culture. Węglopolis (Coal City) is a perspective on literature and art, particularly useful in attempts to assess the past of coal regions and design their future. The aut…
Po przemyśle. Humanistyka wobec bioruin i biogruzów
After Industry. Humanities towards Bioruins and Biorubbles The article is a proposal to apply the concepts of biorubbles and bioruins in relation to post-industrial sites. On the basis of field observations and critical analysis of concepts such as post-industrial places, technofact, ruin or indunatura, the author tries to propose an approach closer to the non-anthropocentric understanding of landscape, in which the emphasis is primarily on the v…
Central European Literary Studies (27 works) · Philosophy (27 works) · Polish-Jewish Holocaust Memory Studies (27 works) · Theology (19 works) · Art (18 works) · Polish Historical and Cultural Studies (11 works) · Physics (9 works) · Urban Development and Cultural Heritage (8 works) · Literature (7 works) · Archaeology (4 works)