Intertextualité et connaissance dans l'œuvre de Stanisław Lem

Intertekstualność a poznanie u Lema Rozpatruję tutaj szczególne formy, jakie przybiera intertekstualność w utworach science fiction, zwłaszcza w prozie Stanisława Lema. Autor SF konstruuje swój tekst w korespondencji nie tylko z tekstami zastanymi w realnym świecie swojej kultury, ale też ze sferą tekstów fikcyjnych, należących do fantastycznej rzeczywistości, w której umieścił fabułę. Istotne dla literatury SF jest więc zderzenie języków tradycyjnych z «językiem nowości», problematyka interpretacji cudzej mowy, stabilizacji i destabilizacji znanych pojęć, gry autora z odbiorcą etc. Science fiction przyswoiła sobie większość problemów, które do literatury i teorii (literackiego) poznania wprowadził modernizm, a zwłaszcza kwestię nieprzejrzystości języka i wynikających stąd kłopotów poznawczych i komunikacyjnych. W pisarstwie Lema główną rolę odgrywa zmieszanie języków i paradygmatów mowy — potocznych i naukowych. Jest on zwolennikiem empirii w stylu Feyerabenda, tzn. rzeczywistość konfrontuje z wielością teorii, hipotez, konkurencyjnych języków opisu. Ostatecznie gry intertekstualne wypierają stopniowo z utworów Lema opisy bezpośredniej, fizycznej empirii, choć nie mogą do końca zastąpić zmysłowego kontaktu z Innością. Gry owe stają się najciekawsze wtedy, gdy pojawiają się w funkcji identyfikacyjnej i terapeutycznej, a powiązane z sobą języki tworzą azyl dla pojęcia «ludzkości» — przeciwstawiany rzeczywistości nieoswojonej

Linguistics · Physics · Polish · Theology · Historical and Literary Analyses · Historical and Literary Studies · Linguistics and Discourse Analysis · Philosophy