Hâci Mîrzâ Safâ, Di̇plomasi̇ Ve on Dokuzuncu Yüzyil İstanbulu’nda Şi̇îli̇ği̇n Temsi̇li̇
Bibliographic Data
| ID | 21134059 |
|---|---|
| Authors | Serkan Keçeci (0000-0003-2179-7584, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi), Ferdi Çiftçioğlu (0000-0002-3233-9012, Manisa Celal Bayar University) |
| Year | 2026 |
| Issue | 118 |
| Pages | 257-284 |
| Publication date | 2026-06-22 |
| Peer Reviewed | Yes |
| Open Access | Yes |
| Type | ARTICLE |
| Venue | Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ Araştırma Dergisi (JOURNAL) |
| Journal identifiers | ISSN: 1306-8253 • E-ISSN: 2147-9895 |
| Publisher | Türk Kültürü Açisindan Haci Bektas-i Veli Arastirmalari Uygulama ve Arastirma Merkezi (PUBLISHER) |
| DOI | 10.60163/tkhcbva.1849276 |
| OpenAlex | W7165522810 |
| Language | TR |
| References cited | 25 |
Bu çalışma, XIX. yüzyıl İstanbul’unda On İki İmam Şiîliği’nin kamusal alandaki görünürlüğünün nasıl yeniden inşa edildiğini, İranlı Nimetullâhî dervişi Hâcı Mîrzâ Safâ örneği üzerinden incelemektedir. Osmanlı başkenti uzun süre Sünnî karakterini korurken, Şiîlik burada ne tamamen yasaklanmış ne de kurumsal olarak tanınmış konumdaydı. Daha ziyade hukukî belirsizlik, toplumsal kuşku ve pragmatik hoşgörü arasında şekillenen sınırlı bir varlık alanına sahip olmuştur. Çalışma, özellikle Tanzimat döneminde bu dengenin nasıl dönüşmeye başladığını ve Şiî ibadetlerinin kısmen kamusal alanda görünür hale gelmesini mümkün kılan süreci ele almaktadır. Araştırmanın amacı, Hâcı Mîrzâ Safâ’yı dinî bir otorite olarak yorumlamak yerine tasavvuf, diplomasi ve mezhep siyaseti arasında faaliyet gösteren arabulucu bir figür olarak yeniden konumlandırmaktır. Bu çerçevede, Şiîliğin İstanbul’da kurumsal bir tanınmaya sahip olmaksızın nasıl müzakere edilebilir ve sosyal olarak kabul edilebilir bir konuma ulaştığı sorgulanmaktadır. Çalışma metodolojik olarak, Osmanlı arşivlerinde büyük ölçüde görünmez olan Safâ’nın etkisini doğrudan nedensellik iddialarıyla değil, arabuluculuk kavramı üzerinden değerlendirmektedir. Farsça hatırat, biyografik derlemeler, seyahatnameler ve Avrupalı gözlemcilerin kayıtları eleştirel bir okuma ile incelenmekte, bu anlatıların sembolik dili ile doğrulanabilir tarihsel süreçler birbirinden ayrılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Şiîliğin İstanbul’daki kamusal varlığındaki genişlemenin ani ya da tek aktörlü bir dönüşüm olmadığını, diplomatik ilişkiler, Tanzimat idaresi, tasavvuf ağları ve Safâ gibi karizmatik aracıların katkısıyla şekillenen tedricî bir normalleşme sürecinin ürünü olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Hâcı Mîrzâ Safâ, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı başkentinde dinî farklılıkların çatışma yerine uzlaşı yoluyla yönetilmesine imkân tanıyan önemli bir arabulucu figür olarak değerlendirilmektedir
Authorization · Period (music) · Social protest · State (computer science) · Islamic Studies and History · Islamic Thought and Society Studies · Ottoman Empire History and Society
The Rise of the Ni‘matullāhī Order. Shi'ite Sufi Masters against Islamic Fundamentalism in 19th-Century Persia
Diaspora Özellikleri Bağlamında İstanbul’da İranlılar (1870’lerden Cumhuriyet’in İlk Yıllarına)
Osmanlı Devleti ile İran Arasında Tabiiyet İhtilafı
The Development of the Transit Trade of Iran in the Triangle of Russia, Ottoman Empire and Iran In the second Half of the 19th Century
Osmanlı Döneminde Açılan İran Okulları ve İranlıların Eğitimi (1883-1912)
An Ottoman mission to Tehran
La franc-maçonnerie ottomane et les «idées françaises» à l'époque des Tanzimat
An introduction to the history of freemasonry in Iran
Pan‐Islamism in late nineteenth‐century Iran
The Treaties of Erzurum (1823 and 1848) and the Changing Status of Iranians in the Ottoman Empire
The Struggle Against Shiism in Hamidian Iraq
ʿāšūrā in Istanbul
An introduction to the history of modern Persian Sufism, Part I
| Citation velocity | historical |
|---|---|
| Highly cited | No |