Anadolu’da Kübrevîli̇ği̇n Tesi̇ri̇
Bibliographic Data
| ID | 21134073 |
|---|---|
| Authors | Haşim Şahin (0000-0001-8720-2817, Anadolu University), Nazan Aydoğdu (0000-0002-3961-2616, Erzincan Binali Yıldırım University) |
| Year | 2026 |
| Issue | 118 |
| Pages | 367-388 |
| Publication date | 2026-06-22 |
| Open Access | Yes |
| Type | ARTICLE |
| Venue | Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ Araştırma Dergisi (JOURNAL) |
| Journal identifiers | ISSN: 1306-8253 • E-ISSN: 2147-9895 |
| Publisher | Türk Kültürü Açisindan Haci Bektas-i Veli Arastirmalari Uygulama ve Arastirma Merkezi (PUBLISHER) |
| DOI | 10.60163/tkhcbva.1730660 |
| OpenAlex | W7165543656 |
| Language | TR |
| References cited | 4 |
Bu çalışma, XII. ve XIII. yüzyıllarda Anadolu’da yaşanan siyasî ve toplumsal dönüşümlerin şekillendirdiği tasavvufî ortam içerisinde Kübreviyye tarikatının rolünü ve bu rolün bölgedeki sûfî düşünce üzerindeki yansımalarını ele almaktadır. Necmeddîn-i Kübrâ ve halifeleri aracılığıyla gelişen bu etki, yalnızca tarikatın Anadolu’ya intikalini değil, aynı zamanda farklı tasavvufî geleneklerle kurduğu ilişkileri de kapsamaktadır. Necmeddîn-i Kübrâ tarafından Harezm merkezli olarak kurulan Kübreviyye tarikatı, ilmî derinliği ve manevî disiplin anlayışıyla İslam tasavvuf tarihinde önemli bir yere sahiptir. Tarikat, halifeleri vasıtasıyla Orta Asya, İran ve Hindistan gibi geniş bir coğrafyada yayılmış; XIII. yüzyıldaki Moğol istilalarının ardından bazı önemli halifelerinin Anadolu’ya yönelmesiyle birlikte tarikat, yeni bir bölgesel açılım kazanmıştır. Anadolu’da etkinlik gösteren halifeler arasında Necmeddîn Dâye, Saʿdeddîn Hamevî, Seyfeddîn Bâharzî ve dolaylı biçimde Bahâeddîn Veled gibi isimler öne çıkmaktadır. Necmeddîn Dâye’nin özellikle Malatya, Kayseri, Sivas ve Erzincan’da yürüttüğü faaliyetler, Kübreviyye tarikatının Anadolu’daki ilk kurumsal temellerinin atılmasını sağlamıştır. Onun kaleme aldığı Mirṣâdü’l-ʿIbâd, sadece klasik bir tasavvuf metni değil, aynı zamanda Selçuklu siyasal yapısına hitap eden bir nasihatnâme niteliği taşımaktadır. Bu eser, tasavvufun yalnızca bireysel bir arınma yolu olmadığını, aynı zamanda siyasal ve toplumsal yapı ile doğrudan ilişkilendirilebilecek bir düşünsel çerçeve sunduğunu ortaya koymaktadır Kübreviyye tarikatının zühd merkezli, ahlâkî vurgusu güçlü yapısı, Mevlevîlik ve Halvetîlik gibi sonraki dönem tarikatları üzerinde dolaylı ama kalıcı bir etki bırakmıştır. XIV. yüzyılın sonlarına doğru, Buhara kökenli mutasavvıf Emîr Sultan’ın faaliyetleriyle birlikte Kübreviyye Anadolu’da yeniden kurumsal bir temsil kazanmıştır. Bursa’ya yerleşen Emîr Sultan, burada bir dergâh inşa etmiş; halifeleri aracılığıyla da tarikatı geniş bir alana yaymayı başarmıştır. Ancak zamanla Celvetîlik ve Nakşibendîlik gibi tarikatların etkisiyle değişime uğramış ve Kübrevî kimlik büyük ölçüde dönüşmüştür. Bu anlamda çalışma, Kübreviyye tarikatının Anadolu’daki etkisini yalnızca doğrudan irşad faaliyetleriyle sınırlı görmemekte; aynı zamanda göç, kurumsallaşma ve fikri etkileşim süreçleri üzerinden tasavvufî hareketlerin genel gelişimine katkılarını değerlendirmektedir
EXPOSE · George (robot) · Period (music) · Cultural and Sociopolitical Studies · Islamic Thought and Society Studies · Turkish Literature and Culture
| Highly cited | No |
|---|