Câmiü’t-Tevârîḫ’in Taşkent Nüshâsında Han Ve Hatun Sultan Başlıkları Üzerine Değerlendirme

Bibliographic Data

ID21675697
AuthorsGulzoda Makhmudjonova Akay (0000-0001-7758-9210, Karabük University), Büşra Ayaz (0000-0002-1905-7598, İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SANAT TARİHİ (DR)), Chuanyi Lei (0009-0002-2443-3989, FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ, GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ, GELENEKSEL TÜRK SANATLARI BÖLÜMÜ, GELENEKSEL TÜRK SANATLARI PR. (ÜCRETLİ))
Year2024
Volume33
Issue1
Pages1-27
Publication date2024-08-22
Open AccessYes
TypeARTICLE
VenueSanat Tarihi Dergisi (JOURNAL)
Journal identifiersISSN: 1300-5707 • E-ISSN: 2636-8064
PublisherSanat Tarihi Dergisi (PUBLISHER)
DOI10.29135/std.1403480
OpenAlexW4401217083
LanguageTR
References cited15

İslam dünyasında resimli tarih eserlerinin gün yüzüne çıkması 14. yüzyılın başlarına tekabül eder. Aynı yüzyılda genel dünya tarihini, İslam öncesi ve sonrasındaki peygamber ve meliklerinin hayatını içeren önemli eserler de gün yüzüne çıkar. İlhanlı hakimiyeti altında başlatılan bu tarih metni oluşturma çalışmaları bir sonraki yüzyıllar için örnek niteliğini taşır. Resimli tarih eserlerine öncülük eden Câmiʿu’t-Tevârîḫ’in, İlhanlı dönemi sonunda bir müddet tarih sahnesinden kaybolduğu görülür. Eserin yeniden hayat bulması ise Timurlu hakimiyeti dönemine tekabül eder. Timur sonrasında yeni hükümdar Sultan Şâhruh döneminde genel dünya tarihini içeren metinler önemsenmeye başlanır. Saray tarihçisi Hâfız-i Ebrû tarafından saray kitaplığında özenle toplanmaya başlanan Câmiʿu’t-Tevârîḫ’in nüshaları, Timurlu sarayında hazırlanan genel dünya tarihini içeren resimli nüshaların oluşumuna öncülük eder. Bu çalışma Câmiʿu’t-Tevârîḫ’in Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Ebü’r-Reyhân Bîrûnî Doğu Araştırmalar Enstitüsünde, N. 1620 numaralı nüshadaki Han ve Hatun sultan başlıkları üzerine kurgulanmıştır. İlhanlılar döneminde kıyafet, toplumsal statünün anlaşılmasında önemli bir göstergedir. Buna bağlı olarak da sultanların kıyafet ve başlıkları onların en önemli temsil gücü haline gelir. Dolayısı ile resimli yazmalarda han ve hatunlar dikkat çekici figürlerdir. Özellikle erkek figürlerinde toplumsal hiyerarşinin yansıması, kullanılan başlıklar üzerinde kendini gösterir. Bu gelenek dönemin resim sanatında da etkisini gösterir. Hükümdar ve seleflerini betimleyen kompozisyonların içerisinde sadece soylu kesim değil, saray maiyetinde çeşitli hizmette bulunan figürlerin giysi ve başlıklarının benzerliği de dikkat çekicidir. Çalışmada Câmiʿu’t-Tevârîḫ nüshasındaki sultan başlıkları üzerinden ikonografik ve kronolojik olarak benzerlikler karşılaştırmalı analize tabi tutulmuştur. Dönemin hükümdar ve hanedan üyelerinin törenlerde kullanılmaya başladıkları belirli başlıkların, bir sonraki yüzyıllarda da kullanılmaya devam edildiği görülmektedir. Çalışmada 15. yüzyılda Timurlu saray atölyesinde yeniden derlenmeye başlanan Câmiʿu’t-Tevârîḫ nüshalarındaki taht ve tören sahnelerinin benzerliği de karşılaştırmalı analizle irdelenir. Ayrıca çalışmada hükümdar eşlerinin kullandıkları başlık biçimi ‘Bogtak’ başlığı altında kronolojik olarak kategorize edilecektir. Başlık tipolojisi üzerine yapılan benzer çalışmalara ışık tutması ön görülmüştür

Art · Humanities · Physics · Cultural and Sociopolitical Studies · Eurasian Exchange Networks · Linguistics and Cultural Studies

Tools

Open DOIOpen Access