Türk Din Müziği Ekseninde Ankara’da Cem Âşık / Zâkirlik Kurumu

Alevilik inanç sistemi, tarihsel süreç içerisinde şekillenen ritüel yapısı, sözlü kültür geleneği ve toplumsal dayanışma biçimleri ile müziği merkezi bir unsur haline getirmiştir. Bu inanç sistemi kutsal söylemleri, öğretileri ve tarihsel belleğini büyük ölçüde müzik aracılığıyla aktarmış ve korumuştur. İnancın aktarımı, kimliğin inşası ve toplumsal belleğin korunması açısından temel bir işlev üstlenen müzik Alevilikte ibadet pratiğinin bir parçası olmanın yanı sıra inanç sisteminin kendisini tanımlayan ve sürdüren bir taşıyıcı unsur olarak konumlanmaktadır. Çubuk Alevi köylerinde varlığını sürdüren cem müzik geleneği özgün yapısı ile Ankara’daki dinî müzik uygulamalarının geleneksel boyutunda yer alması sebebiyle önem arz etmektedir. Günümüzde göç, kentleşme, dijitalleşme, popüler kültür etkisi vd. etkenlerle dinî müziğin geleneksel, özgün yapısının öz halinden uzaklaşması bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla alan çalışması verileri temelinde dinî müzik pratiklerinin gelecek kuşaklara aktarılması, korunması ve arşivlenmesi için çalışılmalıdır. Bu doğrultuda bu makalenin amacı Türk din müziği ekseninde Ankara’nın Çubuk ilçesindeki Alevi köylerinde cemlerde icra edilen dinî müzik geleneğini âşık / zâkir temelinde teorik ve uygulama bağlamında incelemektir. Alanda tarafımızdan katılımlı yönlendirilmiş ve yönlendirilmemiş gözlem yöntemiyle yapılan saha araştırma verileri üzerinde şekillenen çalışma için ayrıca ilgili yazılı kaynaklara başvurulmuştur. Çubuk Alevi köylerinde cemlerde icra edilen dinî müziği âşık / zâkir temelli inceleyen çalışmada cem ve cem âşık / zâkiri hakkında bilgi verilerek bir zemin hazırlanmıştır. Akabinde Çubuk Alevi köylerindeki dinî müzik geleneği teorik ve uygulama bağlamında incelenmiştir. Çalışma sonucunda Çubuk Alevi köylerinde Ankara’daki dinî müzik pratiklerinin geleneksel boyutunun belirgin bir şekilde kendini gösterdiği gözlemlenmiştir. İşaret edilen bu geleneksel boyutta bağlama, âşık / zâkir, dinî müzik anlatım biçim / form merkezli anlayış yörenin dinî müzik kimliğini görünür kılmıştır. Aynı zamanda cem ritüeli temelinde inanç müzik ilişkisi ortaya çıkmış olup ritüelik yapı örgüsü, bireyin kutsal deneyimini şekillendiren temel bir unsur olarak tespit edilmiştir. Dinî müziğin inanç sistemlerinin içsel mantığını ve toplumsal uygulamalarını birleştiren sembolik ve performatif bir alan olduğu; dinî müzik temelinde söz ve müziğin karşılıklı etkileşim üzerinden işlev gören çok katmanlı bir iletişim biçimi olduğu saptanmıştır. Teknolojik imkanların olumlu yanını dinî müziğin bilimsel araştırılması, gelecek kuşaklara aktarımı ve korunması bağlamında değerlendirmek gerekir ki bu noktada alan çalışmasının önemi ortaya çıkmaktadır. Alan çalışması verileri paralelinde ilgili yazılı kaynakların ışığında yapılacak çalışmalar dinî müzik tarihine ve uygulamalarına ışık tutmasının yanı sıra Anadolu’daki dinî müzik uygulamalarının bütününe yaklaşılacak ve dönüşüm dinamikleri bağlamında takip edilmesine de fayda sağlayacaktır

Cultural and Sociopolitical Studies · Islamic Thought and Society Studies · Music Education and Analysis

• Türk Din Müziği ve Çubuk/Şabanözü merkezli alevi ocaklarının etkin olduğu alan bağlamında Âşık Seyyid Süleyman

  Open Access•Armağan Coşkun, Amağan COŞKUN•rast müzikoloji dergisi•2023

  Add to list

• Çubuk Ve Şabanözü Bölgeleri̇ Alevi̇ Köyleri̇ndeki̇ Cem Gelenekleri̇ne Müzi̇kal Açidan Bi̇r Bakiş

  Open Access•Cenk GÜRAY•Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ…•2019

  Add to list