Zazaca Masallarda İmam Tipi

Halk anlatılarında yer alan karakter tipleri, toplumun sosyo-kültürel, dinî ve psikolojik kodlarını yansıtan sembolik yapılardır. Bu çalışmada, Zazaca masallarda yer alan “imam/hoca” tipinin anlatıdaki işlevi, sembolik anlamı ve arketipsel karşılığı incelenmektedir. Amaç, imam tipinin yalnızca dinî bir kimlik olarak değil; aynı zamanda bilgelik, otorite, ahlaki sınama ve dönüşüm figürü olarak nasıl temsil edildiğini ortaya koymaktır. Çalışmanın veri setini, 11 masal kitabından taranan toplam 43 Zazaca masal oluşturmaktadır. Çözümlemede Vladimir Propp’un biçimbilimsel yaklaşımı, Mircea Eliade’nin kutsal–dünyevi ayrımı, Carl Gustav Jung’un arketip kuramı ve Joseph Campbell’in kahraman yolculuğu modeli birer analiz aracı olarak kullanılmıştır. Propp’un işlevsel yaklaşımı imam tipinin anlatı içindeki görevlerini görünür kılarken, Jung’un arketip çerçevesi bu tipin psikolojik-temsili derinliğini açığa çıkarır. Eliade’nin kutsal–dünyevi ayrımı ve Campbell’ın kahraman modeliyle birlikte okunduğunda imam tipi, Zazaca halk anlatılarında kutsal ile dünyevi eksen arasında köprü görevi gören bir figür olarak belirir. İncelenen masallarda imam/hoca tipi kimi örneklerde kahramanın yolunu açan bilge danışman, kimi örneklerde ise sınayan bir güç olarak konumlanmakta; yer yer mizahi eleştiri üzerinden toplumsal gerilimleri görünür kılmaktadır. Sonuç olarak imam figürü, yalnızca dinî bir karakter değil; kültürel bilinçte “ahlak bekçisi”, “bilge danışman” ve “toplumsal düzenin sesi” rolleriyle toplumsal bir ayna işlevi görmektedir

Ceremony · Cultural and Sociopolitical Studies · Media Discourse and Social Analysis · Turkish Literature and Culture

• Motif-Index of Folk-Literature, Volume 5

  Stith Thompson•Motif-Index of Folk-Literature•1955

  Add to list

• Morphology of the Folktale

  Vladimir Propp, Laurence Scott et al.•Morphology of the Folktale•1968

  Add to list