Eski Türkçe – Moğolca Dil Temaslarında Yenisey Kırgızcasının Yeri

Bibliographic Data

ID21679296
AuthorsRysbek Alimov (0000-0002-5855-3594, Johannes Gutenberg University, corresponding author)
Year2024
Publication date2024-01-11
Open AccessYes
TypeARTICLE
VenueHacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (HÜTAD) (JOURNAL)
Journal identifiersISSN: 1305-5992
PublisherHacettepe University (PUBLISHER • TR)
DOI10.20427/turkiyat.1338777
OpenAlexW4398237719
LanguageTR
References cited2

Uzun süreli ve yoğun karşılıklı temaslar Türkçe ve Moğolca arasında çok sayıda sözlüksel ve dilbilsel unsurun birinden diğerine nüfuz etmesine yol açmıştır. Sözlüksel kopyaların sayısı ve tahlili dilsel temasın XIII. yüzyıla kadar Türkçe lehine, XIII-XVI. yüzyıllarda ise Moğolca lehine geliştiğini gösterir. Türk dillerindeki Moğolca alıntılarda olduğu gibi Türkçeden Moğolcaya geçen sözcüklerde de ilgili dönem Türkçesinin ayırt edici fonetik özellikleri ile Moğolcanın aynı dönemdeki fonotaktik kısıtlamalarını takip etmek mümkündür. Eski Türkçeden Moğolcaya geçen sözcüklerin büyük çoğunluğu Eski Uygurca kökenlidir. Ancak Moğolcada Eski Türkçe dönemine tarihlendirilen bazı sözlüksel kopyaların sahip olduğu fonetik özellikler onların Orhon Türkçesi veya Eski Uygurca y- tipi değil, ǰ- tipi Eski Türkçe bir değişkeden geçtiğine işaret etmektedir. Yazar makalesinde bu tür sözcüklerin Moğolcaya tarihi Moğol boylarıyla yoğun temasta bulunan Yenisey Kırgızlarının dilinden geçtiğini ileri sürmektedir. Yazar ayrıca Yenisey Kırgızcası ile Erken Orta Çağ Moğol dili arasında temaslar olduğuna işaret eden teşhis edici fonetik ölçütleri aşağıdaki şekilde sıralamaktadır: a) YenK. ǰ- > Moğ. ǰ-; b) YenK. (ikincil) *n- ~ *ñ > Moğ. n-; c) YenK. -b > Moğ. –b; YenK. -b, -b- ~ (>) -m- > -β-, -sCb ~ (>) -sCm > Mog. -b, -b- ~ (>) -m-, -sCb ~ (>) -sCm

Art · Humanities · Theology · Cultural and Sociopolitical Studies · Linguistics and Cultural Studies · Philosophy · Turkish Literature and Culture