Sosyolojide yeni ontolojik sorgulamalar ve ekolojik bağların yeniden inşası

Bibliographic Data

ID21679891
AuthorsNilgün Sofuoğlu Kılıç (0000-0002-8304-9883, Adnan Menderes Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi), Berivan Binay (0000-0001-6530-6519, Adnan Menderes University)
Year2026
Issue51
Pages1-18
Publication date2026-03-05
Open AccessYes
TypeARTICLE
VenueİDEALKENT (JOURNAL)
Journal identifiersISSN: 1307-9905 • E-ISSN: 2602-2133
PublisherIDEALKENT (PUBLISHER)
DOI10.31198/idealkent.1817146
OpenAlexW7133894454
LanguageEN
References cited31

Küresel çevre sorunları dayanıklılık kavramını insan-merkezci sınırların ötesine taşıyan yeni bir perspektif gerektirmektedir. Bruno Latour, Manuel DeLanda ve Donna Haraway gibi düşünürlerden beslenerek doğa-kültür düalizmini reddeden bu perspektif dayanıklılığı çok-türlü ağlar ve karşılıklı bağımlılık üzerinden tanımlar. DeLanda’nın realist ontolojisinin toplumsalın ve ekolojik varoluşun dinamik bileşimler/kümeleşmeler (asamblajlar) hâlinde var olduğuna işaret etmesi, Latour’un aktör-ağ teorisinde vurgulanan insan-dışı aktörlerin faillik kapasitesi, Haraway’in türler arası ortak yaşam ve bakım etiğiyle birleştiğinde insan-ötesi dayanıklılığın hem ontolojik hem epistemolojik hem de etik düzeylerde yeniden düşünülmesine imkân tanır. Bu teoriler ışığında insan-ötesi dayanıklılık altı tematik boyut üzerinden ele alınmıştır. Her bir boyut insan ve insan-dışı aktörlerin karşılıklı ilişkilerini görünür kılacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu doğrultuda tematik literatür analizi ile alanın temel teorik ve empirik çalışmaları değerlendirilmiş ve teorik türetme yaklaşımıyla özgün bir model kurulmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, çok-türlü ontolojilerin ekolojik krize karşı insanı merkezden çıkaran yeni bir bakış açısı sunduğu; insana tanınan ontolojik, epistemolojik ve etik ayrıcalığı sorgulayarak diğer canlıları, nesneleri ve doğanın bir arka plân ya da kaynak değil, ilişkisel ontolojinin stratejik ortağı/öğesi olarak gördüğü ve kollektif varoluşun ancak çok-türlü ittifaklarla mümkün olduğu kanısı şekillenmiştir. Bu çerçeve, sosyolojiyi insan-ötesi bir ufka taşıyarak, yalnızca insanlar için değil, tüm canlılarla birlikte yaşanabilir bir gelecek inşasını hedeflemektedir. Bu bağlamda makale akademik, pratik ve etik açıdan önemli sonuçlara işaret etmektedir

Environmental Philosophy and Ethics · Phenomenology and Existential Philosophy · Posthumanist Ethics and Activism

Tools

Open DOIOpen Access