Lasy Vincenzowe
Bibliographic Data
| ID | 21986213 |
|---|---|
| Authors | Włodzimierz Próchnicki (0000-0002-1039-6112, Jagiellonian University, corresponding author) |
| Year | 2026 |
| Volume | 22 |
| Issue | 4 |
| Pages | 608 |
| Publication date | 2026-05-11 |
| Open Access | Yes |
| Type | ARTICLE |
| Venue | Konteksty Kultury (JOURNAL) |
| Journal identifiers | ISSN: 2083-7658 • E-ISSN: 2353-1991 |
| Publisher | Uniwersytet Jagiellonski - Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellonskiego (PUBLISHER) |
| DOI | 10.4467/23531991kk.25.039.23324 |
| OpenAlex | W7160930994 |
| Language | EN |
| References cited | 8 |
Artykuł stanowi próbę ekokrytycznego odczytania prozy Stanisława Vincenza w ujęciu nowej humanistyki, ukazując figurę lasu – „piątego żywiołu” – jako elementu organizującego zarówno wymiar materialny, jak i kulturowy pisarstwa Vincenza, połączenie i przeciwstawienie świata natury ze sferą człowieka. Las można postrzegać w perspektywie estetycznej, a także – w połączeniu ze świadomą odpowiedzialnością – w powiązaniu z etyczną funkcją ludzi wobec przyrody. Vincenzowską wizję przyrody uznać należy za trafną antycypację współczesnej, globalnej degradacji środowiska przyrodniczego, wywołanej ludzką działalnością. W artykule przedmiotem analizy są wybrane partie cyklu Na wysokiej połoninie (ze szczególnym uwzględnieniem tomu Zwada) i notatki z tomu Outopos. Badaniu poddany został sens „pisma światowego”, animizacja lasów, a także aspekty materialne – przede wszystkim tradycyjnego budownictwa drewnianego – oraz odniesienia kulturowe do sztuki i literatury (Ruisdael, Stifter) jako mediatyzacji stosunku człowieka i przyrody. Z tej perspektywy Zwada jawi się jako domknięty apokaliptycznym komentarzem ekologiczny moralitet, w którym pionierska próba butynu – mającego ratować ludność przed klęską głodu – niszczy równowagę ekosystemu, powodując katastrofę. Jednocześnie tekst Vincenza odsłania ambiwalencję postępu technicznego i ekonomicznego, którego historyczno‐społeczna konieczność zderza się z materialnymi i etycznymi kosztami ekologicznymi. Tragiczny los rębaczy należy czytać w kategoriach ceny wolicjonalnego działania, a nie kary czy zemsty ślepej natury. Proza Vincenza waloryzuje las jako niegdyś trwałą przestrzeń życia, pamięci i wspólnoty. Huculszczyzna staje się tu utraconą Atlantydą, idea „pisma światowego” porządkuje relację poznawczą z naturą – animistyczne i ajtiologiczne królestwo roślin, światy drzew i lasów, stają się tekstowymi znakami „księgi przyrody”, prowadzącymi poza sferę widzialną. Wpisane w tekst odniesienia do sztuki i literatury (Ruisdael, Stifter) zarysowują poetykę zapowiadającą to, co na przełomie XX i XXI wieku złożyło się na powszechne doświadczenie antropocenu
Christian ministry · Ecocriticism and Environmental Literature · Environmental Philosophy and Ethics · Religion, Ecology, and Ethics
| Highly cited | No |
|---|