İbnü'l-Mutahhar Hillî’de Cedel Sanatı

13. yüzyılın çok yönlü düşünürlerinden Şiî kelamcı ve usulcü olarak bilinen İbnü’l-Mutahhar Hillî, felsefî ilimlere dair çeşitli eserler kaleme almıştır. Hillî, eserlerinde ontolojik problemler ve yöntem meselelerini dikkatli bir şekilde incelemiş; özellikle bilgi problemini sistemli bir şekilde tartışmış ve mantık ilmi üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu makale, Hillî’nin burhân seviyesine ulaşamamış kişiler için kullanılmasını gerekli gördüğü, beş sanatta önem bakımından ikinci sırada yer alan ve henüz hakkında bir çalışmanın bulunmadığı cedel sanatına dair görüşlerini konu edinmektedir. Makalenin amacı, Meşşâî geleneğe bağlı kalarak yazmış olduğu mantık eserlerinden hareketle Hillî’nin cedel anlayışında önceki mantıkçılardan ne kadar etkilendiğini ve onlardan hangi yönlerden farklılaştığını ortaya koymaktır. Makalenin kapsamı, Hillî’nin eserlerinden Nasîrüddîn et-Tûsî’nin Tecrîdü’l-iʿtiḳād’ının mantıkla ilgili bölümüne yazdığı el-Cevherü’n-nadîd adlı şerhi, Kâtibî’nin mantığa dair eş-Şemsiyye adlı risâlesi üzerine yazdığı el-Kavâʿidü’l-celiyye adlı şerhleri ile el-Esrâru’l-hafiye fî’l-ulûmi’l-akliyye adlı telif türündeki eserleriyle sınırlandırılmıştır. Makalede ilgili eserler tekil tarama metoduyla incelenmiş; cedel teorisinin tanımı, öncülleri, yapısı ve kullanımı gibi bileşenlere dair verilerin bulunduğu pasajlar tespit ve analiz edilmiştir. Bu bağlamda Hillî’den önce cedel konusunda eser kaleme alan Aristoteles, Fârâbî, İbn Sînâ, Tûsî, Kâtibî gibi mantıkçıların eserlerinden yer yer faydalanılmış; bunlardan özellikle İbn Sînâ ile Hillî’nin açıklamaları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak Hillî’nin cedel teorisinde hem Aristoteles hem de Meşşaî mantık geleneğini takip ettiği görülmüş, özellikle de İbn Sînâ’dan oldukça etkilendiği tespit edilmiştir

Families in Therapy and Culture · Islamic Thought and Society Studies · Medieval and Classical Philosophy

• Al-ʿAllāma al-Ḥillī (d. 1325) and the Early Reception of Kātibī’s Shamsīya

  Tony Street•Oriens•2016

  Add to list