Nahvin İlmî Meşrûiyeti Bağlamında İbnü’l-Enbârî’de İlletlerin Mâhiyeti ve Kesinlik Ölçütleri

Bu çalışmanın konusu, Ebü’l-Berekât Kemâlüddîn el-Enbârî’nin (öl. 577/1181) nahiv disiplininin müstakil bir ilim olarak meşrûiyetini temellendirme çabasıdır. İbnü’l-Enbârî’nin nahvî illetlerin mâhiyetine ilişkin değerlendirmeleri, bu illetlerin kelâmî ve fıkhî illetlerle kesişen ya da ayrışan yönlerini açığa çıkarması bakımından araştırmanın önemini yansıtmıştır. Araştırmanın amacı, İbnü’l-Enbârî’nin nahvin meşrûiyetini bina ettiği hususları tespit etmek ve onun nahvî kıyas anlayışını, kelâmî ve fıkhî illetlerle ilişkisi çerçevesinde tartışmaktır. Bu doğrultuda İbnü’l-Enbârî’nin Lümaʿu’l-edille fî uṣûli’n-naḥv adlı eseri esas alınarak tard-ʿaks, tahsîsü’l-ʿille, istihsân ve bir hükmün iki illetle taʿlîli gibi parametreler bağlamında onun nahvî illetlere dair tutumları, incelemenin kapsamını oluşturmuştur. Bu itibarla çalışmanın ana problemi, “İbnü’l-Enbârî’nin nahvî illet anlayışı, nahiv ilminin bir disiplin olarak ilmî otoritesini tesis etmekte midir?” sorusu etrafında kurgulanırken “İbnü’l-Enbârî’nin nahvî illetlerin mâhiyetine dair düşüncesi nedir?” sorusu çalışmanın yan problemidir. İlgili soruları çözümleme adına incelemede nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseni kullanılmıştır. Araştırma sonucunda İbnü’l-Enbârî’nin nahvî illetleri, hükmü zorunlu biçimde gerektiren bir unsur olarak konumlandırdığı, illette tard ve ʿaksı esas şartlar olarak kabul ettiği, tahsîsü’l-ʿille ve istihsânı ise kıyasın bağlayıcılığını zayıflatan ve nahvî istidlâli keyfîliğe açık hale getiren durumlar olarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte İbnü’l-Enbârî, nahvî kıyasın mantıkî bütünlüğünü koruma amacıyla her bir hükmün tek bir illetle temellendirilmesi gerektiğini benimsemiştir. Neticede onun, nahvî illetleri salt işaret edici emâreler olmaktan çıkararak düzenli, tutarlı ve genellenebilir bir istidlâl yapısına kavuşturmayı hedeflediği anlaşılmıştır. Bu itibarla çalışma, İbnü’l-Enbârî’nin nahiv disiplinini, vazʿî bir düzen içinde işleyen ve aklî tutarlılıkla temellendirilen ilmî kesin bir disiplin olarak inşa etmeye yönelik bilinçli bir metodoloji geliştirdiğini ortaya koymuştur

Data collection · Families in Therapy and Culture · Islamic Studies and History · Islamic Thought and Society Studies

• The Arabic Grammatical Tradition

  Yasir Suleiman, Elizabeth Goldring•Arabic Grammatical Tradition•1999

  Add to list