Muhammed Hüseyin et-Tabâtabâî’nin Kıraatlere Yaklaşımı
El-Mîzân fi Tefsîri’l-Kur’ân Özelinde Bir İnceleme
Bibliographic Data
| ID | 22000014 |
|---|---|
| Authors | Asiye Karadeniz (0000-0001-6570-2263, Giresun University, corresponding author) |
| Year | 2026 |
| Volume | 13 |
| Issue | 1 |
| Pages | 72-99 |
| Publication date | 2026-03-15 |
| Open Access | Yes |
| Type | ARTICLE |
| Venue | Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (JOURNAL) |
| Journal identifiers | ISSN: 2147-8171 |
| Publisher | Eskisehir Osmangazi University (PUBLISHER) |
| DOI | 10.51702/esoguifd.1802612 |
| OpenAlex | W7135416959 |
| Language | TR |
| References cited | 5 |
Kur’ân-ı Kerîm, vahiy döneminden zamanımıza gelene kadar farklı kıraatlerle okunmuştur. Hz. Peygamber (s.a.s.) vahyolunan âyetlerin doğru bir şekilde yazılması ve sahabenin ileri gelenleri tarafından tilâvet edilmesi için öğretimini bizzat kendisinin üstlendiği faaliyetlerin yapılmasını sağlamıştır. Kur’an’ın muhtelif okuma biçimleri olan kıraatleri sahabeden müşâfehe yoluyla doğrudan alan tâbiînin özverili çalışmaları sonucunda kıraatler korunmuş ve aynı şekilde sonraki nesillere aktarılmıştır. Böylece tarihsel süreçte belli bir metodolojiyle derlenen ve genel kabul gören kıraatler kayıt altına alınmıştır. Tedvin faaliyetiyle beraber belli kıraatlerin sıhhati hususunda icma gerçekleşmiş ve kıraatlerin hem manaya etki eden hem de anlam üzerinde değişim göstermeyen vecihleri muhafaza edilmiştir. Kıraat farklılıklarını sahabenin içtihadı olarak gören Şîa, Hafs’ın (ö. 180/795) Âsım’dan (ö. 127/745) aldığı rivayeti mütevâtir kıraat olarak benimsemiştir. Bu sebebe bağlı olarak Şiî yöntemle ele alınan tefsirlerde kıraat farklılıklarına yönelik yaklaşım merak konusu olmaktadır. Son dönem müfessirlerden Muhammed Hüseyin et-Tabâtabâî’nin (ö. 1982) el-Mîzân fi tefsîri’l-Kur’ân adını verdiği eserinde çeşitli şekillerde kıraatlerden istifade edilmektedir. Müellifin söz konusu eserdeki yaklaşımının Şîa’nın kıraat anlayışına ışık tutacağı düşünülmektedir. Tabâtabâî’nin el-Mizân adlı tefsirinde başvurduğu kıraatlerin manaya etki eden vecihleri, çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Bahsi geçen kıraat farklılıkları, Kur’an kelimeleri üzerinde anlam zenginliği oluşturması başta olmak üzere pek çok açıdan müfessirlerin istifade ettiği bir alan olmaktadır. Bu bakımdan müfessirler, yaşadıkları dönem ve sosyokültürel ortama bağlı olarak kıraat olgusu üzerinde birbirinden farklı değerlendirmeler yapmaktadır. Muhammed Hüseyin et-Tabâtabâî’nin telif ettiği eserinde de yaşadığı ortamın ve mensup olduğu mezhebin izlerini görmek mümkündür. Bu makalede Tabâtabâî’nin kısaca el-Mîzân olarak şöhret bulan eseri esas alınarak müellifin kıraatlere yaklaşımının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Şiî bir müfessir olan Tabâtabâî’nin kıraate yaklaşımı, tefsirinde kıraat farklılıklarına yer verme yöntemi, hangi kıraat(ler)i tercih ettiği gibi hususlar hakkında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu durum alandaki boşluğa işaret etmektedir. Bu nedenle Şiî bir müfessirin kıraatlere yaklaşımının ele alınması özelde bir müfessirin genelde ise Şîa’nın kıraat birikimine yaklaşımını gözler önüne sermesi bakımından önem arz etmektedir. Çalışmada nitel araştırma tekniklerinden yazılı doküman incelemesi yöntemi kullanılmakta ve makale konusuyla ilgili literatür taraması yapılarak oluşturulan veriler bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Çalışmanın sonucunda, bu makalenin merkezinde yer alan el-Mîzân’da kıraat tercihlerinin yoğun biçimde Tabâtabâî’nin mensup olduğu Şîa’nın bakış açısı ekseninde değerlendirildiği tespit edilmektedir. Müfessir, görüşlerini delillendirmek için daha çok anlama kattığı zenginlik ve fıkhî görüşlere etkisi açılarından kıraat vecihlerine müracaat etmektedir. Ayrıca müellif, zaman zaman Şîa’nın benimsediği Hafs rivayetinin dışına çıkarak şâz kıraat vecihleri arasından mensup olduğu mezhebin görüşlerine uygun olanları tercih etmekten kaçınmamaktadır. el-Mîzân’da Sünnî kaynaklara da yer vermek suretiyle objektif ölçüler içinde kaleme alacağını iddia ettiği tefsirine söz konusu yaklaşımını yansıttığı anlaşılmaktadır. Aralarında ufak çaplı görüş ayrılıkları olmasına rağmen klasik dönem Şiî müfessirlerden Ebû Ca‘fer et-Tûsî (ö. 460/1067) ve Ebû Alî Hasan et-Tabersî (ö. 548/1153) ile çağımız müelliflerinden Ebü’l-Kâsım el-Hûî (ö. 1992) ve Muhammed Hâdî Ma‘rifet’in (ö. 2006) de kıraatleri benzer bir şekilde ele aldığı görülmektedir. Bu durum Şîa’nın önde gelen müfessirlerinden Tabâtabâî’nin kıraatlere yaklaşımının Şîa’nın kıraat algısını yansıtması ve kendisinden sonra gelenlerin bakış açısına etkisini göstermesi açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda incelenen çalışma üç başlık altında ele alınmaktadır. İlk iki başlıkta müellifin hayatı, ilmî kişiliği ile Ehl-i sünnet ve Şîa’nın mütevâtir kıraatlere yaklaşımı işlenmektedir. Üçüncü başlıkta ise el-Mîzân’da yer alan ihtiyarlar, âyetlerden getirilen ikişer örnek eşliğinde değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Bu şekilde incelenen çalışmanın, el-Mizân adlı eseri özelinde Tabâtabâî’nin kıraat anlayışı tespit edildikten sonra Şîa'nın konuya olan yaklaşımı hakkında fikir vermesi açısından alana mütevazı bir katkı sunması düşünülmektedir
Families in Therapy and Culture · Islamic Thought and Society Studies · Turkish Literature and Culture
| Highly cited | No |
|---|