Bütçe Hakkı Bağlamında Türkiye Varlık Fonu'nun Değerlendirilmesi

Bütçe hakkı, vergilerin toplanmasından kamu harcamalarının yapılmasına, yürütmenin mali işlemlerinin yasama tarafından denetlenmesine kadar uzanan geniş bir kapsama sahiptir ve demokrasi ile eşzamanlı olarak gelişmiştir. 1980 sonrası dönemde benimsenen neo-liberal politikalar, devletin mali kapasitesini yeniden yapılandırmış; özelleştirme, bütçe dışı fonlar ve mali kuralsızlaşma gibi uygulamalar ve özellikle Türkiye’de 2017 sonrasında yürütme organında yoğunlaşan karar alma yetkisi ve denetim mekanizmalarındaki zayıflama gibi gelişmeler bütçe hakkının kurumsal güvencelerini önemli ölçüde zayıflatmıştır. Bu bağlamda 2016 yılında kurulan Türkiye Varlık Fonu (TVF), bütçe dışı büyük ölçekli bir mali yapı olarak, demokratik bütçe süreçleri açısından özel bir önem taşımaktadır. Doğal kaynak gelirleri (petrol, doğalgaz vb.) veya rezerv fazlalarıyla finanse edilen devlet varlık fonlarının aksine, Türkiye’de tasarruf ve bütçe açığı bulunmasına rağmen stratejik kamusal varlıkların Türkiye Varlık Fonu’na devredilmesiyle Fon’un kaynak yapısı oluşturulmuştur. Fon’a tanınan muafiyetler ve yetkiler ile denetim mekanizmasının yetersizliği literatürde “şeffaflık, hesap verilebilirlik, bütçenin genelliği ve birliği” ilkeleri açısından sıkça tartışılmaktadır. Çalışmada, Türkiye Varlık Fonu’nun bütçe hakkı bakımından yürütme organının yetkilerini genişlettiği, kamusal varlıklar üzerindeki denetim mekanizmalarını zayıflattığı ve borçlanma süreçleri başta olmak üzere çeşitli mali işlemlerde yasama organının denetim ve karar alma işlevlerini sınırlandırarak parlamenter gözetimi zayıflattığı ileri sürülmektedir. Çalışma, bütçe hakkının güçlendirilmesi için demokratik katılımın artırılmasına, denetim yapısının bağımsız ve şeffaf olarak yeniden tasarlanmasına, Fon’un borçlanma ve mali tasarruf yetkilerinin sınırlandırılmasına yönelik öneriler geliştirmektedir

Audit · Duty · Historical Turkish Studies · Public Administration and Governance · Turkish Urban and Social Issues