Kıraat İlminde Tarihî Kırılma Noktası

Hicrî 4./10. yüzyıl, diğer İslâmî ilimlerde olduğu gibi kıraat ilmi açısından da çok önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu gelişmelerden birisi İbn Mücâhid’in (ö. 324/936) kendi dönemine kadar dağınık biçimde gelen kıraat birikimini belli kriterlere göre düzenlemeye çalışması ve bunun sonucu olarak da kıraat ilminde yedili bir tasnif oluşturmasıdır. İbn Mücâhid bu çalışmasını yaparken dönemin ilmî ve siyasî güçlerini de dikkate almış ve netice itibariyle onun oluşturduğu sistem kendisinden sonra asırlar boyunca kıraat ilminde temel metodoloji olarak kabul görmüş, esas aldığı rivayet malzemesi ise kıraat öğretiminin kapsamını belirleyici rol oynamıştır. Öyle ki, bu işlemden sonra, İbn Mücâhid’in söz konusu yedili tasnifine dahil etmediği kıraatler kıraat öğretimi ve naklinde ikinci planda kalmış hatta bu kıraatler zamanla (sıhhat bakımından) sorunlu gibi algılanmış ve zımnen reddedilmiştir. Bu bakımdan İbn Mücâhid’in ortaya koyduğu çalışma, kıraat ilminde tarihî bir kırılma noktası olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma ana konu olarak İbn Mücâhid’in söz konusu çalışmasının temel ilkelerini, kıraat ilmindeki etkisini, pratik sonuçlarını ve bu çalışmaya kendi döneminde ve daha sonraki dönemlerde getirilen eleştirileri konu edinmektedir. Çalışmanın amacı İbn Mücâhid’in tasarrufunu tarihî, ilmî ve metodolojik açıdan değerlendirmek, kıraat mirası üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini ortaya koymak ve onun kıraat tarihindeki rolünü objektif bir şekilde tespit etmeye çalışmaktır. Bu amaca ulaşmaya çalışırken kapsam olarak öncelikle İbn Mücâhid’in tasnifinin oluşum süreci, seçtiği imam ve râvilerde esas aldığı ölçütler, çağdaşı ve sonraki âlimler üzerindeki etkiler gibi hususlar esas alınmıştır. Ayrıca çalışmada İbn Mücâhid’in tasarrufuyla alakalı ortaya çıkan tartışmalara ve diğer alimler tarafından kendisine yöneltilen eleştirilere de yer verilmiştir. Araştırmanın önemi, İbn Mücâhid’in tasnifinin kıraat ilminde bir kırılma noktası oluşturması, sonraki kıraat çalışmalarının çerçevesini belirlemesi ve kıraat çeşitliliğinin daralmasındaki rolünün anlaşılması açısından ortaya çıkmaktadır. Ayrıca bu inceleme, dönemin ilmî ve sosyal dinamiklerine de temas ederek kıraat tarihine dair literatüre katkı sağlamaktadır. Çalışmada yöntem olarak birincil ve ikincil kaynakların karşılaştırmalı analizi benimsenmiş; İbn Mücâhid’in tasnifi, gerekçeleri ve çağdaşları ile kendisinden sonraki âlimlerin eleştirileri birlikte değerlendirilerek hem tarihî hem de ilmî açıdan dengeli ve objektif bir sonuca ulaşılması hedeflenmiştir

Families in Therapy and Culture · Islamic Studies and History · Islamic Thought and Society Studies

• İbn Mi̇ksem

  Open Access•Muazzam YENER•The journal of academic social…•2022

  Add to list