İki̇nci̇ Dünya Savaşi Yillarinda Türk-Sovyet İli̇şki̇leri̇ Ve Etki̇n Bi̇r Büyükelçi̇

İkinci Dünya Savaşı dönemi, Türkiye için olduğu kadar Sovyetler Birliği için de son derece hassas ve stratejik bir süreçtir. Bu dönemde Türkiye’de Sovyetler Birliği’ni temsil eden Sergey Aleksandroviç Vinogradov, kritik görevleri ve diplomatik duruşuyla dönemin siyasi atmosferinde önemli bir rol oynamıştır. Vinogradov’un Türkiye büyükelçiliği, savaşın gidişatına, Türkiye’nin tarafsızlık politikasına ve iki ülke arasındaki güven ilişkisine doğrudan etki eden bir diplomatik görev olarak öne çıkmaktadır. Vinogradov, Moskova tarafından Türkiye'ye gönderildiğinde dünya zaten büyük bir savaşın içindeydi. Almanya Polonya’yı işgal etmiş, Fransa düşmüş ve Sovyetler Birliği, Hitler ile yaptığı saldırmazlık paktı (Molotov-Ribbentrop Paktı) ile Batı dünyasında dikkatleri üzerine çekmiştir. Türkiye ise savaşın dışında kalmaya ve denge politikası izlemeye çalışmıştır. Bu ortamda Vinogradov’un hem Türkiye'yi Sovyet çıkarları doğrultusunda etkileyebilmek hem de Almanya ile olan Türk ilişkilerini yakından gözlemlemek gibi son derece karmaşık bir görevi bulunuyordu. Türkiye, savaş boyunca resmi olarak tarafsız kalmış; hem Almanya hem de Müttefik Devletlerle dikkatli bir diplomasi yürütmüştür. Sovyetler Birliği ise Türkiye'nin Almanya’ya yaklaşmasından endişe etmiştir. Vinogradov, bu süreçte Türk hükümetine Sovyetler’in güvenliğine zarar verebilecek bir Alman-Türk yakınlaşmasının ciddi sonuçları olabileceğini diplomatik yollarla sürekli iletmiştir. Ancak Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne ve kendi güvenliğine bağlı kalmayı tercih ederek savaşın dışında kalmayı sürdürmüştür. Vinogradov’un büyükelçiliği döneminde Sovyetler Birliği’nin Türkiye’deki istihbarat faaliyetleri de yoğunlaşmıştır. Ankara, savaş döneminde farklı ülkelerin casuslarının faaliyet gösterdiği bir merkez hâline gelmiştir. Sovyetler Birliği de bu çok taraflı istihbarat ortamında kendi çıkarlarını korumak için aktif olarak bilgi toplamaya çalışmıştır. Bu dönemde bazı Türk yetkililerle temas kurulduğu ve çeşitli bilgi sızdırma faaliyetlerinin gerçekleştiği iddiaları, savaş sonrası dönemde de tartışılmıştır. Bu çalışmayla Ninogradov’un Büyükelçiliği sırasında cereyan eden olaylar ve temasları ortaya konmaya çalışılmıştır. Böylece önemli bir Büyükelçi üzerinden İkinci Dünya Savaşı yıllarında bir taraftan Türkiye’nin dış politik yaklaşımları diğer taraftan da Sovyet Rusya’nın Türkiye’ye bakışı değerlendirilmiştir

Politics · Historical Turkish Studies · Ottoman and Turkish Studies · Turkey's Politics and Society