Heterotopie w literaturze obozowej

Punktem wyjścia mojej analizy jest pojęcie heterotopii utworzone przez francuskiego filozofa Michela Foucault. Foucault definiował heterotopię jako „kontr-miejsce”, w którym wszystkie inne miejsca w danym spo-łeczeństwie są zarazem reprezentowane, kontestowane i prezentowane jak gdyby w krzywym zwierciadle. Postaci znajdujące się na obszarze danej heterotopii łączy ze sobą właściwość bycia wybranym – jest to aspekt heterotopii być może nieco zaniedbany przez samego Foucaulta. Wybór, o którym mowa, dokonywany jest zazwyczaj na podstawie pewnych cech charakterystycznych i w jakimś konkretnym celu – co samo w sobie wiąże się z odczłowieczeniem; nic dziwnego zatem, że we wspomnieniach oraz w literaturze post-pamięci obóz koncentracyjny (najczęściej: Auschwitz) pojmowany jest nieraz jako takie właśnie „kontr-miejsce”. W niniejszej pracy wychodzę z założenia, że sięgając po motywy heterotopijne uniknąć można wyzwań, zktórymi tradycyjnie boryka się literatura holokaustu, takimi jak: wyświechtanie tematu, niejasne kategorie „ofiary” i „oprawcy”, ogromna liczba ofiar uniemożliwiająca odczuwanie empatii, itp. Celem mojej analizy nie będzie jednak udowodnienie przynależności obozu koncentracyjnego do kategorii „kontr-miejsc” (co traktuję jako oczywistość), tylko przyjrzenie się z bliska dwóm przestrzeniom heterotopii znajdującym się na obszarze obozu, zdolnym do reprezentacji obozu za pomocą swoistej metonimii: Puffowi, czyli domowi publicznemu, oraz szpitalowi obozowemu. Interesuje mnie sposób, w jaki postrzegano ludzi pracujących w tych instytucjach i osoby korzystające (zmuszone do korzystania) z ich usług; z jakiej perspektywy opisywano ich oraz cechy, na postawie których zostali naznaczeni/wybrani, oraz to, jaką symbolikę wiązali więźniowie z tymi miejscami. Z drugiej strony ciekawi mnie także znaczenie świata nie-ludzkiego: przyrody (jako przestrzeni, ale nieraz też heterotopii, zawierającej w sobie obóz), a także rzeźni i ogrodu zoologicznego – heterotopii znajdujących się poza obszarem obozu, ale działających nieraz jako jego metafory. Wychodzę tu z założenia, że trauma odczłowieczenia otworzyła nam oczy na nie-ludzkie istoty żyjące wokół nas, istoty, którym do niedawna odmawiano wszelkich właściwości „ludzkich” – chciałabym więc dokładniej przyjrzeć się temu, jak przedstawiane są kontakty ludzko-zwierzęce, ludzko-roślinne, zwierzęco-zwierzęce itp. w kontekście Shoah. W ramach swojej analizy będę się skupiała na tekstach polskojęzycznych autorów piszących o Zagładzie (np. Seweryny Szmaglewskiej, Tadeusza Borowskiego, Stanisława SwenaCzachorowskiego, Tadeusza Śliwiaka, Piotra Macierzyńskiego, Jacka Podsiadły)

Central European Literary Studies · History · Language and Culture · Philosophy · Polish-Jewish Holocaust Memory Studies

• Zagłada zwierząt i ludzi. Lektura Poematu o miejskiej rzeźni Tadeusza Śliwiaka

  Open Access•Katarzyna Niesporek•Porównania•2021

  Add to list