Kerbela Matemi̇ni̇n Halk Ve Klasi̇k Dönem Kültüründeki̇ Kadin Temsi̇lleri̇ Üzeri̇ne Bi̇r Değerlendi̇rme
Bibliographic Data
| ID | 24216066 |
|---|---|
| Authors | Gülçin TANRIBUYURDU (0000-0001-9962-5171, Kocaeli Üniversitesi), İlayda Mina Torun (0009-0008-9136-7110) |
| Year | 2026 |
| Issue | 119 |
| Pages | 27-43 |
| Publication date | 2026-09-28 |
| Open Access | Yes |
| Type | ARTICLE |
| Venue | Türk Kültürü ve HACI BEKTAŞ VELİ Araştırma Dergisi (JOURNAL) |
| Journal identifiers | ISSN: 1306-8253 • E-ISSN: 2147-9895 |
| Publisher | Türk Kültürü Açisindan Haci Bektas-i Veli Arastirmalari Uygulama ve Arastirma Merkezi (PUBLISHER) |
| DOI | 10.60163/tkhcbva.1840540 |
| OpenAlex | W7214582347 |
| Language | TR |
| References cited | 8 |
Yaşama dair deneyim, uyumu/düzeni yakalamaya ve ölümsüzlüğü keşfetmeye yönelen bir anlam arayışıdır ve bu yolculukta insanoğlu, doğumun gizemi ile ölümün dehşetini bir arada yaşamaktadır. Ölüm karşısındaki çaresizlik, hüzün ve yas iç içe geçerken insanoğlu da anlattıklarıyla ad bırakmak istemekte, bu yolla ölümsüzlük arzusunu da canlı tutmaktadır. Varoluşun yadsınamaz gerçeği ölüm karşısında geliştirilen yas pratikleri zengin bir kültür inşasına ve nesillere aktarılacak anlatılara malzeme sunarken bu süreçte kadın, toplumda kültürün taşıyıcısı olarak merkezî bir konumda yer almaktadır. Özellikle ağıt ve mersiye geleneğinde sözün kadına özgü kılınması, Kerbela şiirlerinde kadın sesinin belirgin olmasına da zemin hazırlamıştır. Bu çalışmada Kerbela vakası sebebiyle her yılın Muharrem ayında gerçekleştirilen yas törenleri ve bu törenlerde yakılan ağıtların edebî yansımaları ele alınmış, halk kültürünün ağıt, Osmanlı şiir geleneğinin mersiye olarak adlandırdığı ve ortak temi ölüm olan türde sözün kadın temsilcileri tarafından söylenmiş Kerbela şiirleri analiz edilmiştir. Metin merkezli bir yöntemin belirlendiği çalışmada, mitolojik serüvenin “ana” olarak kodladığı kadınların, söz konusu şiirlerindeki söylem hususiyetleri ve kadınlık deneyiminin izleri sürülmüş, şiirlerdeki motifler matemin rengi, matem pratikleri ve Kerbela kargışları da söz konusu edilerek değerlendirilmiştir. Kerbela şiirleri bağlamında halk kültüründeki kadın söylemi ile Osmanlı edebî geleneği dahilindeki kadın söyleminin benzeşen ve ayrılan yönlerini ele almak ve bu şiirlerin kolektif hafızanın aktarılması hususundaki önemini değerlendirmek de çalışmanın amaçları arasındadır. Bu bağlamda halk kültüründen Âşık Döne Sultan, Emiş Bacı, Kul Elif ve Gülsen; klasik dönem kültür ve edebiyatı çevresinden ise Leylâ Hanım, Şeref Hanım, Âdile Sultan, Tevhîde Hanım ve Bahârzâde Ferîde Hanım iki kültür ortamını karşılaştırmalı okumaya imkân sunabilecek temsilci örnekler vermiş olmaları sebebiyle çalışmaya dahil edilmişlerdir.
Collective memory · color symbolism · death and immortality · female voice · Folk culture · mersiye · motifs · mourning poetry · Ottoman classical poetry · representation of women · women's experiences · Cultural and Sociopolitical Studies · Folklore, Mythology, and Literature Studies · Turkish Literature and Culture
| Highly cited | No |
|---|