Kültürel Belleğin Ekrana Taşınmasında Görsel Anlatıcının İşlevi

Türk sözlü kültür geleneği içerisinde kültürel belleğin aktarımında belirleyici rol üstlenen anlatıcı, bilgiyi üreten, düzenleyen ve kuşaklar arasında taşıyan bir işlev üstlenir. Anlatıcılığın karakteristik örneklerinden biri olan Dede Korkut’un temsil ettiği tipoloji, zamanla farklı formlara ayrışarak ozan, âşık, meddah ve hikâye anlatıcısı gibi temsillerde varlığını sürdürür. Bu süreçte kültürün üretim araçlarındaki değişimle tüketim biçimleri ve bağlamları, kültürel bellek unsurlarının yeni metinlerin inşasında kullanılmasında belirleyici olur. Sözlü kültürden yazılı ve elektronik kültür ortamlarına geçişle anlatıcı işlevi, yeni üretim ve aktarım araçlarına bağlı olarak dönüşüme uğrar. Sinema ve televizyon gibi görsel-işitsel mecralarda senarist ve yönetmen, konumları aracılığıyla anlatıcının geleneksel rolünü oynar. Ancak üretilen yeni metnin ve anlatıcı/aktarıcı rolünü üstlenen senarist ve yönetmenin folklorun temel işlevlerinde görülen kültürel etkileri devam eder. Bu makale, kültürel belleğin görsel-işitsel ortamlarda kuruluş ve aktarılışına odaklanıp; anlatıcıyı kişi ya da rol düzeyinde değil, kültürel belleği yapılandıran bir işlev olarak kavramsallaştırır. Makalede, Türk sinema ve dizi sektöründe yapımcı, yönetmen ve senarist olarak yer alan Osman Sınav’ın bu unsurlarla belli bölümlerinde yer aldığı dört dizi incelenmiştir. Bu dizilerin seçilmesinde geleneksel kodların ve anlatı unsurlarının yoğunluğu, yayınlandıkları dönemde toplumsal etki üretebilmeleri ve kültürel belleğin görsel anlatıya dönüşümüne örnek oluşturmaları göz önünde bulundurulmuştur. Makale, nitel araştırma yöntemi çerçevesinde tasarlanmış bir durum çalışmasıdır. Bu kapsamda Osman Sınav’ın seçilen televizyon dizileri, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş; Süper Baba, Deli Yürek, Kurtlar Vadisi ve Ekmek Teknesi dizileri nitel içerik analizi ve göstergebilimsel çözümleme teknikleriyle incelenmiştir. Analiz sürecinde anlatı yapıları, karakter tipleri, kültürel mekânlar, ritüeller ve değerler sistemi gibi unsurlar ele alınmıştır. Makalenin temel iddiası, geleneksel anlatıcı işlevinin elektronik kültür ortamında “görsel anlatıcı” biçiminde devam ettiği tezi üzerinedir. Bu bağlamda Osman Sınav, bireysel bir sanatçı kimliğinin ötesinde, kültürel belleği görsel anlatı aracılığıyla yeniden kuran ve dolaşıma sokan bir anlatıcı işlevi çerçevesinde yorumlanır. Bu yaklaşım, folklor çalışmalarında anlatıcı kavramının görsel kültür bağlamında yeniden tanımlanmasına katkı sunmayı amaçlar. Böylece makalenin özgün katkısı, sözlü kültürdeki anlatıcı tipolojisi ile çağdaş görsel anlatı pratikleri arasında kuramsal bir süreklilik önermesidir. İnceleme sonucunda, Osman Sınav’ın yapımcı, senarist veya yönetmen rolünü üstlendiği televizyon dizilerinde geleneksel anlatı unsurlarının tematik boyutun yanı sıra görsel anlatım stratejileri aracılığıyla da yeniden üretildiği görülmüştür. Özellikle karakter kurgusu, mekân tercihleri ve görsel estetik unsurlar, kültürel belleğin güncel bağlamda yeniden anlamlandırılmasına katkı sağlar. Bununla birlikte makale, görsel anlatıcı kavramının sınırlarının tartışmaya açık olduğunu ve farklı üretim bağlamlarında yeniden değerlendirilmesi gerektiğini de ortaya koyar. Nitekim yeni tip anlatıcı işlevini farklı kültürel bağlamlarda okumak disiplinler arası incelemeleri gerektirir

Croatian · Population · Work (physics) · Cultural and Sociopolitical Studies · Diverse Cultural and Social Studies · Media Discourse and Social Analysis

• Sözlü Tarih ve Kültürel Değişim

  Open Access•Emine ÇAKIR•Milli Folklor•2022

  Add to list