Z żarówką do Ciemnogrodu. Themersonowskie opowieści o materii i energii dla młodych

Tekst dotyczy książki Przygody Marcelianka Majster-Klepki i – szerzej – literatury dziecięcej tworzonej przez Franciszkę i Stefana Themersonów, analizowanej na tle dyskursów o surowc ach i energii jako gwarant ach udanego przekształcenia świata materialnego. Opowieść Themersonów o modernizacji to historia świadomej, szeroko zakrojonej transformacji materii pary, elektryczności i gazu w dzieła i wynalazki. Jako taka jest ona świadectwem przekonania, które znacznie później w filozofii kultury rozwinie Peter Sloterdijk, który uzna, że novum wieku XX stanowi przewrót związany z zerwaniem z kulturą agrarną oraz z nadejściem rewolucji technologiczno-energetycznej prowadzącej do „cywilizacji masowego komfortu opartej na energii z paliw kopalnych”. Sloterdijk ujmuje ubiegłe stulecie przez pryzmat rewolucji w dziedzinie materii, nie zaś idei. Wiek XX wiąże się bowiem z przemianami kondycji ludzkiej spowodowanymi materialną transformacją „reżimów metabolicznych” i „eksploatacją źródeł energii”. Literackie ekspresje tej świadomości można znaleźć w książkach Themersonów. Choć ich wizja modernizacyjnej rewolucji wcale nie jest jednoznaczna

Enlightenment · Central European Literary Studies · Diverse Academic Research Studies · Ecocriticism and Environmental Literature