Türkiye Selçuklularında Devlet, Toplum, Sanat ve Edebiyat Bağlamında Çevgân
Bibliographic Data
| ID | 22272483 |
|---|---|
| Authors | Sinan Tarifci (0000-0002-9218-6193, Giresun University, corresponding author) |
| Year | 2025 |
| Issue | 84 |
| Pages | 549-566 |
| Publication date | 2025-09-20 |
| Open Access | Yes |
| Type | ARTICLE |
| Venue | Turcology Research (JOURNAL) |
| Journal identifiers | ISSN: 2822-2725 • E-ISSN: 2822-2725 |
| Publisher | Ataturk Universitesi (PUBLISHER) |
| DOI | 10.62425/turcology.1682183 |
| OpenAlex | W4414367806 |
| Language | TR |
| References cited | 9 |
Çevgân, bir meydanda at üstündeki iki takım oyuncularının ellerindeki sopalarla hedeften geçirmek üzere topa vurmalarıyla oynanan bir oyundur. Bilhassa Orta Çağ’da Türkler ve İranlılar tarafından geliştirilip yaygınlaştırılan ve daha çok saray çevresinde rağbet edilen bir oyun olmuştur. Çevgân oyunu bir spor ve eğlence etkinliği olmakla birlikte, askerî eğitim için de önemli bir faaliyet idi. Orta Çağ’da Arap-İslâm dünyasında Emevî ve Abbâsî devirlerinde çevgân oyununun oynandığı bilinmektedir. Türk-İslâm dünyasında ise Tolunoğulları, Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular, Irak Selçukluları, Hârezmşahlar, Türkiye Selçukluları, Zengîler, Eyyûbîler, Delhi Türk Sultanlığı, Memlükler, Akkoyunlular ve Karakoyunlularda çevgân oyunu oynanmıştır. Türkiye Selçuklularında özellikle sultan merkezli devlet hayatında ve sultanın günlük yaşamında çevgân önemli bir yer işgal etmiştir. Çevgân oyunu, Türkiye Selçuklu sultanlarının içki ve eğlence meclisi tertip etmek, avlanmak ve seyrân etmekle birlikte, başlıca meşgalelerinden olmuştur. Sultan I. Gıyâseddîn Keyhusrev’den itibaren pek çok sultanın çevgân oynadığı anlaşılmaktadır. Nitekim Türkiye Selçuklu sultanlarından I. Gıyâseddîn Keyhusrev, II. Süleymânşah, I. İzzeddîn Keykâvus, I. Alâeddîn Keykubad, II. Gıyâseddîn Keyhusrev, III. Alâeddîn Keykubad ve II. Gıyâseddîn Mesûd’un çevgân oynadıkları tespit edilebilmektedir. Oyuna da adını veren çevgân adlı sopanın oyun dışında da kullanım yerleri olmuştur. Diğer yandan, çevgân, toplum hayatından sanata ve edebiyata kadar geniş bir çerçevede köklü ve mühim bir kültürel öge ve simge olması bakımından da dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Orta Çağ İslâm ve Türk dünyasında çevgâna dair genel bir değerlendirme yapılarak, hususiyetle Türkiye Selçuklularında çevgân konusu Türkiye Selçuklu devlet hayatında ve sultanın günlük yaşamında çevgân, Türkiye Selçuklu toplum hayatında çevgân, Türkiye Selçuklu sanatında çevgân, Türkiye Selçuklu muhitinde kaleme alınan edebî-tasavvufî metinlerde ve methiyelerde çevgân başlıkları altında incelenecektir
Cultural and Sociopolitical Studies · Families in Therapy and Culture · Turkish Literature and Culture
| Highly cited | No |
|---|